(ĐTCK) Sau khi một vài tin đồn có căn cứ trở thành hiện thực, tâm lý lo sợ bao trùm, các thông tin không kiểm

chứng, không có căn cứ “nở rộ” trên thị trường chứng khoán bằng các mạng xã hội từ Facebook, Zalo, Viber… hay

các diễn đàn chứng khoán

Thị trường hoảng loạn vì tin đồn

Phiên giao dịch ngày 8/4, một tờ giấy A4 không rõ nguồn gốc liệt kê 3 doanh nghiệp sẽ bị thanh tra gồm Tập đoàn

Hoa Sen (mã HSG), Kinh Bắc (mã KBC), Tổng CTCP Thiết bị điện Việt Nam (mã GEX – ghi sai tên công ty, công ty đã

thực hiện đổi tên thành Tập đoàn GELEX từ tháng 6/2021) đã phát tán trên nhiều hội nhóm, diễn đàn và được nhiều

nhà đầu tư chia sẻ với tốc độ chóng mặt.

Ngay khi thông tin này được tung ra, hàng loạt cổ phiếu liên quan đều nằm sàn trong phiên 8/4 như HSG giảm sàn

6,94% về 32.850 đồng/cp, cổ phiếu KBC giảm sàn 6,91% về 48.500 đồng/cp, cổ phiếu GEX giảm sàn 6,97% về 34.050

đồng/cp.

Bước sang phiên giao dịch tiếp theo ngày 12/4, tâm lý hoài nghi, thuyết âm mưu (conspiracy theories) tiếp tục được

truyền nhau với lý tại sao cổ phiếu giảm, cổ phiếu giảm chắc phải có tin gì xấu, cổ phiếu giảm chứng tỏ tin đồn là sự

thật…

Điều này cũng đã tác động và tạo sự lây lan dây chuyền, kết thúc phiên giao dịch ngày 12/4, đặc biệt từ 2h chiều, áp

lực bán ra tăng, hàng loạt cổ phiếu giảm mạnh. Kết thúc phiên giao dịch, chỉ số VN-Index giảm 1,8%, tương ứng

giảm 26,75 điểm về 1.455,25 điểm. Trong đó, đáng chú ý có tới 409 mã đỏ (64 mã nằm sàn), 67 mã xanh và chỉ có 27

mã tham chiếu. Như vậy, nhóm cổ phiếu giảm điểm chiếm tới 81,3% tổng số cổ phiếu giao dịch trên HOSE.

Đây không phải là lần đầu tiên tin đồn không có căn cứ xuất hiện. Trước đó, sau khi ông Trịnh Văn Quyết bị bắt tạm

giam, hàng loạt tin đồn không có căn cứ về việc thanh tra 12 doanh nghiệp bất động sản cũng được cắt ghép và

tung ra.

Tuy nhiên, khi kiểm chứng thông tin, thông tin này được chính thức đăng tháng 1/2017 và là hoạt động thanh tra

bình thường hàng năm. Sau đó, kết luận thanh tra không có vấn đề gì nghiêm trọng.

Thực tế, khi thị trường hưng phấn, tăng điểm, nhà đầu tư có xu hướng phớt lờ đi các thông tin xấu, tin tiêu cực và

không quan tâm tới thông tin. Trong thị trường tăng mạnh, thông tin xấu chỉ phản ứng 1, 2 phiên hoặc thậm chí

không phản ứng. Tuy nhiên, khi thị trường giảm điểm, nhà đầu tư có xu hướng đi tìm lý do để giải thích cho đà giảm

nêu trên, điều này tiếp tục tạo môi trường tốt cho các tin sai, tin không kiểm chứng được tung ra và tạo hiệu ứng

domino, khi cổ phiếu giảm do tin sai, nhà đầu tư tin vào tin đó bán ra, cổ phiếu tiếp tục giảm, nhà đầu tư khác thấy

cổ phiếu giảm suy đoán tin đó có thể trở thành sự thật và tiếp tục bán thêm cổ phiếu.

Đây là một vòng lặp liên tục diễn ra trong nhiều năm, nhiều chu kỳ sóng và đặc biệt hữu hiệu khi mà các cá nhân, tổ

chức sử dụng để tạo sự hoang mang và tăng sự lo sợ trên thị trường chứng khoán. Đặc biệt, theo Chứng khoán

Mirae Asset (Việt Nam), nhà đầu tư cá nhân trong nước đang chiếm 88% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường khi

mua ròng trong tháng 3/2022 và còn lại là tổ chức trong nước và khối ngoại. Việc có quá nhiều nhà đầu tư cá nhân

giao dịch cũng dễ dẫn tới hiện tượng tâm lý, phản ứng theo đám đông và có thể dẫn tới sự hoảng loạn trong 1 tuần

trở lại đây.

Theo Lý thuyết Phản thân của nhà đầu cơ huyền thoại George Soros: “Lý thuyết phản thân nói rằng các nhà đầu tư

không dựa trên quyết định của họ về thực tế mà thay vào đó là nhận thức của họ về thực tế. Các hành động xuất

phát từ những nhận thức này có tác động đến thực tế hoặc các nguyên tắc cơ bản, sau đó ảnh hưởng đến nhận thức

của nhà đầu tư và theo đó là giá cả. Quá trình này tự củng cố và có xu hướng mất cân bằng khiến cho giá cả ngày

càng tách rời khỏi thực tế”.

Hay như Lý thuyết tâm lý đám đông của Gustave LeBon cho biết: “Tâm lý học đám đông là những đám đông luôn bị

vô thức dẫn dắt, họ hành xử như người tiền sử, bị suy giảm năng lực tư duy, thay đổi hầu hết về tình cảm, chỉ cảm

nhận chủ yếu qua hình ảnh. Họ dễ thay đổi và dễ dao động từ thái cực vô tri nhất đến cực đoan nhất”.

Quay trở lại với câu chuyện thị trường, nếu các nhà đầu tư thực sự duy lý, kiểm chứng các thông tin thanh tra 12

doanh nghiệp bất động sản (thông tin cũ đăng năm 2017), thanh tra 3 doanh nghiệp (hoạt động thanh tra bình

thường, ghi sai tên công ty, không có nguồn gốc rõ ràng …) sẽ nhận ra sự bất thường và không chia sẻ thông tin sai.